مصاحبه با آقای صفری رئیس اداره اوقاف شهرستان بابل


 مصاحبه حاضر در خصوص مقوله وقف در ابعاد مختلف آن با اقای صفری رییس اداره اوقاف شهرستان بابل در دفتر کار ایشان به عمل آمده است :
1- معنی   وقف ؟ 
تعریف وقف ؟در اصطلاح فقهی وقف یعنی حبس المال   و تسبیل المنفعت، حبس کردن مال و  روانه کردن منفعت  به این صورت که  واقف ملکی را وقف می کند به  هر شکلی به هر مساحت یا عرصه  مسکونی باشد یا عرصه اش تجاری باشد یا عرصه واعیان هر نوع ملکی میخواهد باشد و در وقف نامه می نویسد من این ملک را وقف کردم برای نیت های مختلف استحضار دارید که نیت می تواند معمولا  به چند شکل باشد همانگونه داریم اجرای نیت  واقفین  می کنیم  می بینیم وقف جهت عزای ائمه اطهار و ولادت ائمه اطهار، هزینه درمان خرج تحصیل، جهت ازادی زندانیان، درمان بیماریهای صعب العلاج وهر راهی که واقفین وقف کردند عمل می شود .
2- مردم از وقف چه می فهمند ؟
مردم فکر می کنند که سبقه وقف به صد سال یا دویست سال یا خوشایندتر ان به دین مبین اسلام برمی گردد ،البته همچنین چیزی نیست، وقف، خیلی قبل از اسلام جریان داشته، در دوره های قبل از اسلام ما شاهد وقف بودیم،در کتابها امده که به هنگام بازسازی مقبره دانیال نبی، لوحی کشف شد، پادشاه انزمان، وصیت می کند ،من اموالی دارم  انرا به صدقاع می بخشم، صدقه امروزی برای نیازمندان .
اولین واقف پیامبر بوده،شخص یهودی به نام مخیر یق که به دین مبین اسلام مشرف شده، باغ های هفتگانه را وقف کرده،که یکی از اون باغها فدک بوده، من می روم برای نبرد اگر کشته شدم می بخشم به حضرت رسول ،حضرت رسول هم تولیت این باغها را به  حضرت زهرا دادند که یکی از اون باغها فدک بوده .
حضرت علی هم چاه های زیادی حفر کردند، برای زائرینی که مشرف شده بودند به مکه که از اون چاه ها استفاده کنند، به حسنین فرمودند که من این چاه ها را وقف زائرین کردم وبسیار از واقفین که تبعیت کردند از ائمه اطهار، تا اینکه مردم امروزی هم دارند این وقف ها را می بینند ،اگر ما انشاالله وقف را در جامعه نهادینه کنیم، واقعا به درستی به مردم برسانیم که واقعا از محل موقوفات می شود چه کارهای قشنگی انجام داد مطمعن باشید که وقف هنوز که هنوز هست شکوفاتر خواهد شد، ببینید ما امسال سعی کردیم برای بیش از چهار هزار مستمند خیرات داشته باشیم، سعی کردیم سبد های غذایی قشنگی درست کنیم وبه دست نیازمندان برسانیم، همچنین اطعام دهی را داشتیم، افطار دهی را داشتیم، اگر مردم واقعا این کارها  را ببینند رغبت پیدا می کنند، علاقمند می شوند که به سمت موقوفات بیایند. ما امسال تقریبا در شهرستان بابل پانزده وقف جدید داشتیم، واین نشان میدهد وقف هنوز نمرده وپایدار است.
3- چه مسائلی در وقف مهم مستند (مسائل مهم در وقف را بشمارید)؟ مهم ترین مسئله نیت است، آیا واقعا واقفین ما بررسی می کنند، نیاتی که ما می توانیم به هر جهت به جامعه کمک کنیم چیست، هفتاد درصد موقوفات ما بر می گردد به عزای ائمه اطهار بخصوص امام حسین، نیاز ضروری آنزمان به ان شکل بوده که برای عزای امام حسین وقف می شد.
در حکومت استبدادی رضا خان می امدند عزای امام حسین را محدود می کردند، محرم وصفر جلوی مردم را می گرفتند، واقفین انزمان دست در دست هم دادند املاکی را وقف کردند که عزای امام حسین را در انزمان پر بارتر کند، اما بسیار کار خوبی انجام دادند در جامعه امروزی بسیاری از روستاها هستند که موقوفه نیستند ولی عزای امام حسین دران برگزار می شود،ده شب، بیست شب ،سی شب روستاهای موقوفه هم به همین منوال، اما به نظرم نیاز های جامعه امروز احساس می شود ،ما الان واقعا باید به داد نیازمند ها برسیم ،بیماران،واقعا الان بیماری های فراوانی داریم که در جامعه بیداد می کند ،مردم واقعا با دست خالی با این بیماریها دست وپنجه نرم می کنند، اگر کسانی که می خواهند وقف بکنند نیت را به درستی در وقف نامه بی اورند، نیاز روز مره ورفع نیازمندیهای روز مره جامعه است، این یک؛ دوم اینکه مال خودشان را وقف کنند،سعی نکنند مال غیر را وقف کنند، از نظر شرعی نیز درست نیست که ملک غیر را وقف کنند، وقف باید از ته دل باشد و با خلوس نیت، نیت ومالک بودن دو مقوله ایست که حرف اول را می زند.
4-در سفر نامه شاردن امده است که در دوره صفویه وقف رواج فراوانی داشت و از انجایی که مردم به کسب وجمع اوری مال تمایل زیادی داشتند از هر راهی برای ثروت اندوزی استفاده می کردند و در این راه حتی از راه های آلوده فرو گزار نبودند،لذا  برای پاک وخالص  کردن اموالشان وقف می کردند،ایا در دوره معاصر نیز با این گونه موارد مواجه هستیم؟
درست است،دوران صفویه وقف در اوجش قرار داشت مردم هم از هم تاسی می گرفتند واین کار را انجام می دادند، حالا نگرششان این بود که به هر جهت وقف کنند، دقت نمی کردند این مال، مال خودشان باشد، گرچه خیلی از  اموال مال خود  واقفین بوده، اما امروزه هم ما شاهد هستیم، موردی داشتیم آقایی امدند به جهت اینکه با خانم شان اختلاف داشتند امدند ملکشان را وقف کنند، من به ایشان عرض کردم که اصلا این کار درستی نیست شما اول باید به خانواده ات برسی گرچه با ایشان اختلاف داری،حقی است که خدا بر گردن تو گذاشته، باید به ایشان ادا کنی، اگر مازاد پیدا کردی انرا وقف کن. وقف باید در هر نیتی خرج شود، قطعا هم نیت،نیت خیر است، اگر ما بتوانیم ابتدا به ساکن ابتدا به ساکن ادا قرض دیگران کنیم،آنموقع می توانیم وقف کنیم،خداوند می فرماید من حق خودم را می بخشم ولی حق الناس را نمی بخشم، پس خوب است که مردم بی ایند اول مالشان را پاک خالص کنند بعد انشاالله بروند به سمت نیت خیر .
6-چه چیز هایی جزو وقف محسوب می شود؟
اگر بحث املاک باشد، املاک به هر شکلی می تواند باشد، تجاری، مسکونی،جزو موقوفات محسوب می شوند، وقف اشتراکی ما الان داریم، شاید کسی می خواهد وقف کند، می گوید من قدرت وقف را ندارم، اما وقف های اشتراکی را به هر جهت الان سازمان اوقاف دارد انجام می دهد در وقف اشتراکی در جمع،هزار نفر، دو هزار نفر، ده هزار نفر، وقف می کنند چیزی بخرند به نام وقف اشتراکی، به نام همه اینها هم موقوفه به ثبت می رسد وکارهای دیگری می توانند انجام دهند حالا حتما با خریداری ملک وغیره نمی توانند کمک کنند مثلا در احداث بیمارستان می توانند کمک کنند، در احداث مدرسه، در عمران وابادی می توانند کمک کنند، اینها راههایی است که می شود واقعا به کمک وقف برسیم .
7-ایا وقف کاهش یافته یا افزایش ؟چرا؟علت ان چیست؟
به نظرم ما شاهد کاهش وقف نیستیم، در گذشته مردم دارای املاک ومستقلات فراوانی بودند، جمعیت انزمان به نسبت جمعیت فعلی واقعا اندک بود،یک ملاک شاید چندین هکتار زمین داشت، اما در جامعه امروزی، یک خانواده، شاید اگر به تناسب نفرات خانواده بخواهیم حساب کنیم، شاید دو هزار متر  تا سه هزار متر نداشته باشد، ارزش پول آنزمان نسبت به املاک بسیار پایین بود، الان ارزش املاک فوق العاده زیاد است، اما اگر بخواهیم از لحاظ قیمت سنجی  ارزش گذاری حساب کنیم، ارزش گذاری فعلی بسیار بیشتر از آنزمان است، شاید آنموقع ده هزار هکتار، بیست هزار هکتار زمین را وقف می کردند مثلا عرض می کنم ارزش فعلی آن املاک صد ملیون تومان باشد اما الان یک مغازه تومان می باشد، شاید در کمیت کاهش داشتیم، اما در کیفیت نه،کاهش نداشتیم.  
 شما این جمله را تایید می کنید که وقف رابطه مستقیم با جمعییت دارد؟
قطعا وقف رابطه مستقیم با جمعیت دارد،رابطه مستقیم با تمکن مالی دارد، اینها از اجزای جدا ناپذیر وقف هستند.
این تغییر در افزایش وکاهش وقف را در دوره های مختلف می بینید، ما وقتی مرور می کنیم موقوفات خودمان را می بینیم که اکثر ملاکین یک قریه را وقف می کردند، دویست هکتار، سیصد هکتار، وقف می کردند به نسبت سهام، نیم دانگ، یک دانگ، شش دانگ، واین نشان می دهد که در آنزمان مالکین واقعا زمینهای فراوانی داشتند ومی آمدند همه این زمینها را وقف می کردند، ما اکثر روستاهایمان در شهرستان بابل چهار دانگ، شش دانگ وقف هستند، مثلا روستای کاظم بیگی،کاملا وقف می باشد وروستاهای دیگر، ما الان نمی توانیم یک قریه را کاملا وقف کنیم چون متصرفین زیاد شدند، مالک عرصه ها فراوان هستند، آنطرف خورده مالکین هم امدند املاکشان را تقسیم کردند بین فرزندانشان، پس نمی توانیم بگوییم که الان جامعه امروزی  اینچنین باشد، ما یک قریه ای را یا یک مساحت مهمی وقف کنیم ولی کار مهمی که می توا نیم انجام دهیم اینست که این موقوفات را نگه داری کنیم .
این یعنی از نظر شما وقف به شکل سابق جریان ندارد ؟شکل وقف جدید چگونه است ؟
شکل جدید وقف به نیات برمی گردد، عرض کردم در اول صحبتم، به نیات ضروری جامعه  مثلا ما به عنوان وقف داریم، در مازندران من ندیدم ولی در استان خراسان شمالی، وقف با نیت هسته ای داریم، از نظر شکلی نیت واقف امده به این شکل مالی را وقف کرده، سه هزار متر یا چهار هزار متر زمین بوده، وقف کرده هر چه درامد دارد در انرژی هسته ای هزینه شود .
به این شکل ما داریم اکثرا در قالب وقف های گذشته است، نود درصد الان می بینیم برای خیرات ومبرات است، نیازمندی ضروری جامعه، وقتی ما می رسیم به نیازمندی وضروری جامعه همه را در بر می گیرد، حالا هر چه می خواهد باشد .
8-این تغییر در میزان وقف کردن درچه دوره ای بیشتر است ؟
اصلا وقف منحصر به مسلمانان نیست، دانشگاه های معتبر جهان، دانشگاه اکسفورد، دانشگاه کمبریج، صد در صد، از محل موقوفات اداره می شوند شهر واتیکان هم اکنون از محل موقوفات اداره می شود و ثروتمند ترین کشور جهان هم محسوب می شود، مردم آنجا تمام اموالی که دارند را وقف کلیساها  می کنند، دانشگاه هایی  که عرض کردم، خرج دانشجوهایشان را از انجا می دهند. پنجاه هزار دانشجو در آلمان دارند از محل موقوفات ارتزاق می کنند، بزرگترین دانشگاه امریکا یعنی هاروارد الان موقوفه است .
یعنی این نیتی که ما در اسلام مهم میادانیم با همان تعریف ؟
انجا هم همین است، آنجا الان دانشجوهایی واقعا نیازمند هستند، این پنجاه هزاری که عرض کردم، دانشگاه از محل موقوفات به انها کمک می کند، هاروارد هم همینطور،کمبریج هم همینطور ،من عرضم اینست اصلا وقف منحصر به دین ما نیست حالاشاید اسما وقف یا چیز دیگر باشد، اینکه مثلا می آیند وقف می کنند در قبل از اسلام هم رواج داشته، عرض کردم یک نمونه لوح دانیال نبی که گفتم وخیلی از اشکال مختلف که در کتاب های گذشته هم برویم می بینیم، الان قدمت وقف به هفتصد سال، هشتصد سال بر می گردد. در شهرستان بابل ویا در استان مازندران ما نداریم اما خیلی از استانها هستند که به دو یا سه هزار سال قبل برمی گردند.
 9-کدام طبقه بیشتر وقف می کنند؟چرا این طبقه ؟واقفان چه شرایطی دارند ؟چه انتظاراتی از دیگران دارند؟
ما یک بررسی داشتیم در ارتباط با این مسئله وقطعا اشراف با تمکن مالی که داشتند در گذشته موقوفاتی رو به هر جهت وقف کردند ملاکینی که در گذشته سیصدیا چهارصد هکتار وقف کرده اند.
در جامعه امروزی، واقعا خوشهالیم و می بینیم که اشراف وطبقه متوسط، حتی طبقه پایین امدند املاک خودشان را وقف کرده اند، حالا شاید در کمیت یا کیفیت یک مقدار تفاوت وجود داشته باشد اما اینکه چه مقدار وچه کسانی وقف کرده اند، واقعا تمام اقشار را می توانیم ببینیم. در قدیم چنین نبود در گذشته اکثرا اشراف وقف می کردند، در جامعه امروزی به لطف خدا همه اقشار وقف می کنند .
10-برای چه وقف می کنند ؟بعد از وقف کردن چه احساسی دارند؟
 در سوره کهف آمده افراد بعد از مرگشان به فراموشی می روند ونامی از انها باقی نمی ماند، مگر سه دسته، دسته اول علما از علمش به جامعه می رساند، دسته دوم ولد صالح ودسته سوم کسانی هستند که از خودشان یادگار وصدقات به جا بگذارند.
ببینید خیلی از موقوفات ما الان نگاه می کنیم متعلق به ششصد یا هفتصد سال قبل هستند، ما حتی چند نسل قبل از خود را نمی دانیم چه کسانی هستند، اما نام ان واقف را قطعا می شناسیم، واقف امده برای خودش اموالی را وقف کرده نه برای دنیای امروز، برای جهان اخرت که کورسویی یا چراغی باشد که برایش همیشه روشن باشد وقطعا هم همینطور است،کسانی که وقف می کنند همیشه زنده هستند همیشه یادشان جاریست، موقوفاتی که برای عزای امام حسین (ع)داریم برایشان فاتحه ای خوانده می شود، حالا شاید واقف هفتصد،هشتصد سال پیش وقف کرده، پس ببینید نیات پاکی داشته که این نیات را ما موظفیم به درستی ادا کنیم .
11-چه چیز هایی را وقف میکنند ؟چرا؟
موارد وقف شاید از کمترین، یک قطعه زمین ده متری، مغازه ،املاک، مستغلات فراوانی باشد در روستای نوشیروانکلا، یک سوله ورزشی، سوله تولیدی، که چندین نفر از خیرین بزرگوار به صورت جمعی وقف کرده اند، با نیات مختلف ،قطعا کسی وقفی می کند با نیت می باشد، بدون نیت ممکن نمی باشد.
12-اگر بخواهید وقف را اسیب شناسی کنید و اشکالات انرا بگویید چه می گویید؟
اشکالاتی که ما الان می توانیم ببینیم به خودمان بر می گردد، خیلی صادقانه عرض می کنم که ما باید که ما باید به مردم بشناسانیم که اهمیت موقوفات چه هست و در عمل ثابت کنیم، اجرای نیت واقفین را مردم ببینند ،مثلا عرض می کنم، اگر ملکی وقف شده برای ازادی زندانیان بیاییم واقعا بررسی کنیم که این زندانی که الان در زندان است اگر مثلا برای یک چک برگشتی مبلغ پایین در زندان است، باید به داد او برسیم، هم اجرای نیت واقف کردیم هم یک کار خوب انجام دادیم وخانواده ای را نجات دادیم، اگر عزای امام حسین(ع)است واقعا مردم ببینند چند شب اطعام دهی کنیم، اگرافطار دهی است، چند شب افطار دهی داشته باشیم، اگر قرار است به دست نیازمندان برسانیم واقعا به دست نیازمندان برسانیم، اگر مردم واقعا اینها را ببینند و اطمینان پیدا کنند که بنده وامثال بنده در اداره اوقاف  مشغول به کار هستیم مطمعن باشید که باعث رشد فزاینده موقوفات خواهد شد.
13-به نظر شما مشکلات وقف بیشتر فقهی است یا حقوق مدنی ؟ در واقع بیشتر به خاطر نواقص و حفره های قانونی است یا حفره های فقهی؟ به نظر شما مشکلات وقف را چطور می توان برطرف کرد ؟ از طریق باز نگری در فقه یا باز نگری در قوانین حکومت اسلامی؟ اشکالات وموانع بر سر راه وقف چیست ؟ چه موانعی بر سر راه وقف وجود دارد؟
متاسفانه امروزه قانون مدونی از سوی محاکم برای موقوفات نمی بینیم، گرچه کارهی خوبی انجام شده، ما الان قاضی اختصاصی وقف را در بابل داریم، اما ما باید خیلی بهتر از این عمل کنیم، سرعت کار را بالا ببریم، خیلی ها هستند الان موقوفات را به ملک تبد یل کرده اند، مغاره های تجاری که وقف بودند، به اشکال مختلف دستکاری کردند یا به غیر واگذار کرده اند، یک پرونده که به محاکم قضایی ارجاع می شود، به هر جهت با حجم کار بالای محاکم طولانی می شود، ما الان باید قانون را در مو قوفات،گرچه قانونمند است هدفمند است، تسری دهیم وخیلی خیلی به روز کنیم، این قانون قطعا قانون گذشته است، یک مقدار فرسوده است که انشاالله باید به روز شود، که ما شاهد پیشرفت موقوفات باشیم .
14-  وقفیات چه مشکلات فقهی و حقوقی برای ان به وجود اورده ؟
خود نفس موقوفات هیچ مشکلی ایجاد نمی کند تفاسیری که ما از مقوفات داریم، به عنوان مثال یک قریه وقف می شود متاسفانه می بینیم که مردم می خواهند گریز داشته باشند از پرداخت موقوفات به اشکال مختلف، اولا نام  قریه را سعی می کنند عوض کنند، حدود وثغور قریه را می آیند دست می زنند، موقوفه ای را که وقف شد سعی می کنند به اشکال مختلف با طرح دعاوی در داد گاهها که قریه ما خیلی کمتر از این مسائل است یا هکتارش کمتر است، سعی می کنند به هر جهت این موقوفات را از بین ببرند که خوب قانون، به هر جهت یک راه کار برایش  ایجاد کرده  که ما زیاد با ان با مشکل مواجه نیستیم .
15-واقفان با چه مشکلاتی مواجه هستند ؟
کسی که ملکی را وقف می کند، شاید یک استرس ونگرانی داشته باشد که بعد از اینکار چه خواهد شد، آیا به درستی به امانت سپرده می شود، ادا خواهد شد واینهم اگر ما بتوانیم کار کنیم روی نگاه واقفان، مشکلات انها را ببینیم بگوییم ملکی که شما وقف کردید قطعا محفوظ خواهد شد، انها هم با دغدغه خاطر کمتری می توانند املاک خود را وقف کنند .
16-ایا شما به این عقیده دارید که اختلاف بین سازمان اوقاف وشهرداری باعث بلا تکلیف ماندن اراضی شهر شده است؟
ما الان مشکل عمده مان متاسفانه با دستگاه اجرایی  است،حالا شهرداری هم یکی از اون دستگاههاست،گرچه اخیرا ما الحمدالله تعملات خوبی با دوستان داریم، شهرداری هم کار های قشنگی انجام می دهد، شهرسازی،نگه داری اماکن شهری، نگه داری شهر، اینها همه امانتی است که به هر جهت در دست ماست، ما الان باید محافظ موقوفات باشیم، متاسفانه در گذشته  شهرداری بدون اینکه با اوقاف هماهنگی داشته باشد یا هم فکری بکند ،املاکی را امده تعریض کرده و از وقفیت خارج ساخته،که ضمن مشکلات قانونی  مشکل شرعی هم خواهد داشت،آنموقع با دوستان شهرداری نشستیم و صحبت کردیم، عرض کردکه در بابل چندین مورد هست که متاسفانه تعدی وتجاوز به موقوفات شده و واقعا به جد پیگیر هستیم، اخیرا هم جلساتی داشتیم  که منتج به نتایج خوبی هم شد، یک سری اختلافات داشتیم که قطعا هم همین طور بود ،اگر ما و شهرداری و سایر ارگانها دست دردست هم دهیم و با هم تعامل داشته باشیم شاهد رشد و شکوفایی شهر خواهیم شد .
17-فرایند وقف چه کمکی به جامعه ما می کند؟ ایا به توسعه اقتصاد مولد، مقاومتی؟کدام
دو قسمت دارد یکی نتایج وقف را در راس نیازمندیهای می بینم همکاریها وتعاملاتی که ما با دستگاههای مختلف داریم، مثل بهزیستی مثل معلولین، ناشنوایان، کم شنوایان وزندان، ما کمک های خاص به دوستان می کنیم در جهت رفع مشکلات مدد جویان یک بعد قضیه بعد بعدی اینکه ما اگر بخواهیم عرصه واعیانهای شهرستان بابل را احیا کنیم مراکزی ما درست می کنیم، الان پاساژ ماک التجار یک پاساژی  بوده عرصه واعیان موقوفه، مشتمل بر پنجاه تا شصد مغازه، شما تصور بفرمایید یک پاساژی احداث شود چقدر تولید شغل می شود، چه افرادی می توانند آنجا کار کنند، از قبل این کار چه افرادی می توانند ارتزاق بکنند، ما سعی کردیم انشاالله این را در شهرستان بابل داشته باشیم، الان بیست وشش پروژه در حال احداث است، مشتمل بر تجاری ومسکونی افرادی  افرادی واقعا از این پروژه ها استفاده کنند در بحث تجاری چه خدماتی می شود ارائه داد و در بحث مسکونی چه خانواده هایی را می شود ساماندهی کرد. اینها نتایج خوب وشگرف وقف است وانشاالله به سمت پروژه های سنگین تر اعم از احداث مجتمع های ورزشی، احداث سالن های صنعتی و چیز هایی مد نظر است که انشاالله مولد کارایی وکارورزی در شهرستان بابل خواهد بود .
18-در دوره جدید بیشتر چه قشری وقف می کنند؟
با بررسی که ما در سال جدید داشتیم، ما افرادی را داشتیم که یک سالن ورزشی را وقف کرده اند بالغ بر دو میلیارد،بچه های مذهبی آمدند به صورت  اشتراکی وقف کردند،کسانی بودند که یک خانه داشتند زیر آن سقف زندگی می کردند آنرا وقف کردند،کسانی امدند هزار متر،دو هزار متر زمینشان را وقف کردندوبه نظرم تمام اقشار بالسویه اموالشان را وقف می کنند و واقعا باید قدر دانشان باشیم .
19-منافع ومضرات وقف (مشکلات وقف از نوع حقوقی ،عرفی،سیاسی،فقهی...)؟
وقف اصلا مضر نیست بلکه مفید فایده است، بحث حقوقی، فقهی، عرفی،سیاسی، به خودمان بر می گردد که به درستی ادا کنیم قطعا فایده هایش بیشتر خواهد شد و اگر انشاالله به جامعه مان به درستی بشناسانیم وبرسانیم که موقوفات چه فایده هایی دارد قطعا وقف شکوفا تر خواهد شد. 
مرداد 94