اسلام و وقف

( پس از ظهور دین اسلام، وقف با تاثیرپذیری از جهان بینی اسلامی و اعتقاد به معاد، به صورتی استوار و جهت دار مطرح شد. بینش اسلامی باعث شد كه روز به روز بر شمار موقوفات افزوده شود، تا جایی كه بسیاری از مساجد، مدارس، بیمارستان ها، و ... دارای املاك وقفی شدند، تا از این راه مخارج آنها تامین شود. معصومین(علیهم السلام) كه الگوهای عملی در مسیر تكامل بشر می باشند، در عمل به این موضوع، پیش قدم بودند و اموال زیادی را برای مصارف مختلف وقف می كردند. ابن هشام می گوید: «نخستین صدقه موقوفه در اسلام زمین های "مخیریق" است كه آنها را با وصیت در اختیار رسول خدا(ص) قرار داد و پیامبر(ص) آنها را وقف كرد. شرح جریان بدین قرار است: "مخیریق از عالمان بزرگ اهل كتاب در مدینه بود. وی مردی ثروتمند بود و پیامبر(ص) را بسیار دوست می داشت؛ از این رو در روز شنبه ای كه جنگ اُحد آغاز شد، به یهودیان گفت: شما می دانید كه یاری دادن محمد(ص) بر شما لازم است، پس برخیزید و او را یاری دهید. آنها گفتند امروز شنبه است و طبق عقیده خودمان نباید كاری انجام دهیم. مخیریق گفت: شما شنبه ای ندارید، سپس اسلحه خود را به دوش گرفت و برای یاری پیامبر(ص) به سمت احد حركت كرد.
 وی قبل از حركت به خویشان خود چنین وصیت كرد: اگر من امروز كشته شدم، دارایی من در اختیار محمد(ص) خواهد بود تا بنابر رهنمود خدا، در هر راهی كه صلاح می داند صرف كند. هنگامی كه جنگ شروع شد، با دشمنان پیامبر جنگید و كشته شد. پیامبر(ص) اموال او را پذیرفت و وقف كرد. دارایی او هفت نخلستان بود كه به "حوائط سبعه" معروف است؛ از این رو اولین واقف در اسلام پیامبر اكرم(ص) است كه اموال مخیریق را وقف كرد. حضرت علی(ع) نیز نخلستان های زیادی را پس از آباد كردن وقف می كرد، همچنین چاه ها و قنات هایی حفر و سپس آنها را برای مصارف مختلف مسلمانان وقف كرد. امام صادق(ع) می فرماید: «پیامبر(ص) زمینی از انفال را در اختیار علی(ع) گذاشت و آن حضرت در آن جا قناتی حفر كرد كه آب آن همچون گردن شتر فواره می زد. امام(ع) آنجا را "ینبع" نامید و آن قنات را وقف زائران خانه خدا كرد. در وقفنامه علی(ع) آمده است: (علی بنده خدا امیر مومنان، دو مزرعه "ابی نیزر" و"بغیبغه" را برای فقرای مدینه و در راه ماندگان وقف كرد تا خداوند روز قیامت چهره او را از حرارت آتش مصون دارد، پس فروخته و بخشیده نمی شود).چشمه ای به نام «ام العیال» كه به بركت آن روستایی بزرگ در كنارش ساخته شد، یكی از موقوفات فاطمه(س) است. این روستا بین مكه و مدینه قرار داشته و بیش از ۰۰۰ ۲۰ نخل خرما در آن وجود داشته است. این چشمه و این روستا توسط فاطمه(س) وقف سادات حسینی شد. سایر امامان معصوم(ع) نیز موقوفاتی داشته اند، از جمله دو باغ در اطراف مدینه به نام های «باغ صبا» و «باغ مرجان» وجود دارد كه از موقوفات امام حسن مجتبی(ع) یا امام سجاد(ع) است([1].


[1] وقف ميراث جاويدان شماره 85 بهار 1393