مصاحبه با خانم امدی قمی                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              


مفهوم وقف در نگاه جوامع گذشته چگونه بوده است؟
در گذشته کسانی که توانایی مالی بیشتری داشتند بخشی از اموال خود را یا استفاده بخشی از اموال خود را وقف عام یا خاص می کردند ، به عنوان مثال قناتی حفر می کردند و منافع آنرا برای عموم مردم وقف می کردند یا مدرسه می ساختند  و استفاده از آنرا جهت آموزش وقف می کردند .
امر وقف در واقع پاسخ به یک نیاز اجتماعی می داد، در واقع وقف مبتنی بر نیاز اجتماعی انجام می شد که این همان عمل صالح است.
لطفا در خصوص عمل صالح بیشتر توضیح بدهید ؟
در قران یک عمل حسن داریم و یک عمل صالح . عمل حسن یعنی عملی که ذاتا نیکو است اما عمل صالح عمل نیکو با توجه به زمان و مکان است.
مثلا مسجد  ساختن یک عمل حسن است ولی اگر در شهری مسجد باشدو بیمارستان نباشد ساختن بیمارستان یک عمل صالح است یعنی پاسخ گوی نیاز جامعه در آن زمان خاص است .
مسئله وقف در گذشته توسط مردم انجام می شد و نظارت بر وقف هم توسط مردم انجام می شد با توسعه دولتها و تصویب قوانینی برای سامان دهی امور اجتماعی مردم تسلط دولت ها  بر موقوفات بیشتر شد و دست مردم برای نظارت بر کارکرد وقف کمتر شد .
شما نقش سازمان اوقاف را در زمینه وقف چگونه ارزیابی می کنید ؟
سازمان اوقاف باید تسهیل گر امور وقف باشد اما اگر قواعد و قوانینی سازمان بگونه ای باشد  که خود واقف یا وراث واقف  ، در مدیریت وقف دستشان بسته شود تمایل به امر وقف کم می شود .
آسیبی که در این میان برای وقف پیش می آید چیست؟
به میزانی که مردم  جامعه برای خلاقیت ، ابتکار  و تصمیم گیری در مورد  وقف از طرف دولت ها یا قوانین محدود شوند از وقف دوری می کنند و سعی می کنند برای اجرای نیت های خیرشان با خیریه ها ارتباط برقرار کنند .
علت اینکه مردم بیشتر به خیریه ها کمک می کنند چیست؟
علتش این است  که بطور شفاف عملکرد خیریه را می تواند بررسی کند و نفع عمومی را در این عملکرد می بیند و خودشان به طور مستقیم هم می توانند نظارت بر مصارف کمک داشته باشند .حکومت های دینی به میزانی که در امور مربوط به مردم دخالت کنند جاذبه انجام آن امور از طرف مردم کم می شود .
مثال دیگر برنامه ریزی برای مساجد و عزاداری هاست ، در گذشته افراد هر محله ای برنامه مسجد خود را تنظیم می کردند و سبکی برای عزاداری داشتند و لذا تفاوت در سبک عزاداری ها و سخنرانی ها در مساجد مختلف بود .ولی در آن همه مساجد مثل هم عمل می کنند و جلوی ابتکار عمل گرفته می شود .
خیریه ها چگونه اعتماد خیرین را جلب می کنند ؟
خیریه ها می توانند گزارش کامل بدهند حتی در مواردی نیازمند بطور مستقیم به خیر معرفی می شود و یک ارتباط مستقیم بین فرد خیر و نیازمند برقرار می شود .
اما در مورد وقف نمی داند که در آینده چه اتفاقی می افتد در قدیم زمین خودش ارزش نداشت و کاری که روی زمین انجام می شد ارزش ایجاد می کرد ، مثلا محصولات کشاورزی زمینی را وقف می کردند ، حالا در طول سالها آن زمین تغییر کاربری داده روی آن برج ساخته اند و اوقاف به خریداران سند  رسمی نمی دهد  و مردم هم در واقع اجاره ای برای آن زمین نمی دهند و این یعنی به درستی  به امر وقف نپرداختن ،  مثلا اگر کسی منافع سرمایه ای را برای لوازم التحریر جهت نیازمندان وقف کرده باشد اگر این نیاز در جامعه کلا برطرف شود این وقف نمی تواند عمل کند ، در حالیکه باید بدانیم نظر کلی واقف رساندن یک خیر اجتماعی مبتنی بر نیاز زمان وقف بوده پس اگر الان نیاز دیگری ایجاد شده این وقف می تواند برای نیاز زمان فعلی مصرف شود .
آیا دلیل کم شدن وقف در جامعه همین امور است ؟
بله ، لذا الان می شناسم افرادی را که اموالی را وقف کردند ولی در اختیار اوقاف قرار ندادند  و با وصیت از نسل های بعدی می خواهند که امر وقف را بطور خانوادگی مدیریت کنند .
لطفا بفرمایید که  خیریه ها چگونه امکان مدیریت کمک های مالی را برای افراد خیر فراهم می کنند ؟
بله به عنوان مثال پدر خوانده هایی را برای بچه های یتیم انتخاب می کنند و آن پدر خوانده خودش مستقیما به آن بچه کمک مالی می کند  و مشکلات سنین مختلف او را  از نظر مالی بر طرف می کند در واقع مدیریت منابع مالی توسط خود فرد خیر  انجام می شود و هماهنگی ها توسط خیریه انجام می شود.
در پایان چه پیشنهادی برای توسعه و بهینه سازی وقف و امور خیریه دارید؟
حتما سازمان اوقاف پژوهش هایی دارد که تا الان چگونه بوده ، زمانی ما یک پروژه ای دادیم به سازمان اوقاف ولی تصویب نشد، واقفین زن بررسی شوند؛ در طول تاریخ ، و ببینیم که اصلا نگاه زنانه در بحث وقف کجاها بوده است، چون زنان از منظر خودشان مباحث را می بینند و نیاز ها را خیلی لطیف تر و شبکه ای تر می بینند تا آن کلی نگری که مردان دارند. آن پروژه تصویب نشد اگر یک همچنین کارهایی انجام بشود، ما می توانیم موفق تر عمل کنیم و مهمترین مسئله بازنگری فقه ما می باشد با توجه به نیازهای زمان، این اتفاقی است که در واقع حوزوی ها و دانشگاهیان کنار هم بنشینند و این باز نگری هارا که بتواند من جمله در قواعد وقف، پاسخ گوی نیازهای زمان باشد انجام بدهند .
 

بیست و سوم بهمن 95